tercüme nedir? nasıl tercüme yapılır?

en basit tanımıyla; tercüme (çeviri), bir dildeki metnin başka bir dile aktarılmasıdır diyebiliriz.

tercüme işlemlerinde, çevrilmesi istenen lisan kaynak dil, çeviriden sonra kullanılan dil ise erek dil olarak adlandırılabilir.

esasında “tercüme” kelimesi dilimize arapçadan kazandırılmıştır. tercüme kelimesinin güncel kullanımı “çeviri“dir. bununla birlikte tercüme yapan kişiye verilen sıfatlar ikiye ayrılmaktadır. bir yazılı metni tercüme eden kişi “mütercim” olarak nitelendirilirken, sözlü bir ifadeyi tercüme eden kişi “tercüman” olarak isimlendirilmiştir. ancak dilimizin zenginliğiyle birlikte bu iki kelime yerine daha çok “çevirmen” kelimesinin kullanıldığına tanık olmaktayız.

tercüme ile ilgili basit bilgileri yukarıda sizlere verdik. şimdi ise “bir tercüme en doğru şekilde nasıl yapılır?” sorusunun cevabını maddeler halinde verelim.

çeviri süreci genellikle üç aşamadan oluşmaktadır. bunlar; kaynak metnin çözümlenmesi, erek dile aktarılması, erek metnin oluşturulması şeklinde gösterebiliriz.
ancak yukarıda verdiğimiz üç aşama birbirini takip eden bir zincir halinde değil, daha çok hepsi birden bir anda kullanılan bir sistem şeklinde ilerlemektedir. çünkü çeviri sürecinde bunlar aslında iç içe geçmiş durumdadır.

çevirisini yaptığımız metin, alıcısına ulaşmadan önce şu aşamalardan geçmektedir:

çeviri: çevirmen tarafından yapılır. hedef dil çevirmenin ana dilidir. metnin konusu çevirmenin alan uzmanlığı kapsamındadır.

ön okuma: çevirmen tarafından yapılır. gözle okuma ve otomatik yazım imla düzeltmesini içerir.

düzeltme: proje bütçelemesine göre, çevirmen tarafından yapılabildiği gibi, kaynak dil ve hedef dilin her ikisinde de alan uzmanı olan bir düzeltmen tarafından da yapılabilir.

denetleme: kaynak dili bilmeyen ancak anadili hedef dil olan bir alan uzmanı denetmen tarafından yapılır. denetlemede, çeviri metni önce kaynak metinden bağımsız olarak okunur, ardından karşılaştırmalı okuma yapılır.

son okuma:  ”proofreading”, “prova okuması” veya yanlış bir adlandırma olarak “kontrol okuma” şeklinde yerleşmiş işlemdir. görsel tasarım uzmanları tarafından yapılır.

kalite güvencesi: proje yöneticisi tarafından yapılır. çeviri metninde dilsel kalite, yerel öznitelikler, metrik dönüşümler, belirlenmiş biçim şablonuna uygunluk gibi ögelerin çeviriyle hitap edilen kitleye (hedef kitleye) aktarımında tam ve eksiksiz olmasının sağlanmasını içerir. proje yöneticisi, ayrıca, çevirideki olası hataların sınıflandırılması ve ölçülebilmesi için bir puantaj sistemi üzerinden değerlendirme yapar. erişilebilirlik, dikkat, doğruluk, dakiklik gibi noktalarda çevirmen, düzeltmen ve denetmenin başarım değerlendirmesini yapar ve kayıt altına alır.

not: bu yazının oluşturulması sırasında özgür ansiklopedi wikipedi‘den de faydalanılmıştır.